Η Αγία Μαρία η Αιγυπτία
(Β. Χαραλάμπους)
Την Ε΄ Κυριακή των Νηστειών τελούμεν την μνήμη της Αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Ο βίος της Αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας, αρμόζει θα μπορούσαμε να πούμε, στην κατανυκτική περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Στην Ακολουθία του Μεγάλου Κανόνος, την Πέμπτη ημέρα της Ε΄ Εβδομάδας των Νηστείων, ένα μέρος της απευθύνεται στη μεγάλη αυτή Αγία.
Αξίζει να παραθέσουμε τα λόγια ενός γέρου του χωριού μου, για τη μεγάλη αυτή Αγία, η οποία έγινε υπόδειγμα μετανοίας : «Τούτη η Αγία, η Αγία Μαρία η Αιγυπτία, έν πολλά μεάλη Αγία. Μετά που πήρεν την απόφασην να αλλάξει ζωήν, άλλαξέν την μιάν τζιαι καλά. Τόσο πολλά εμετανόησεν, που πήεν στην έρημον μονισιή της, μέσ’ στο καμίνιν».
«Για τες βροσιές τζιαι την πολλήν κρυάδαν, είσιεν έναν σπήλλιον τζι εχώννετουν τζιει μέσα. Ασταμάτητα επροσεύχετουν στον Χριστόν να την συγχωρέσει, τζι η Χάρη του Χριστού εσσιέπασέν την».
«Με θερκά εφοήθηκεν, με άγρια θηρία. Τούτη η δουλειά για να γενεί, θέλει να αγαπήσει τζιείνος που μετανοιώννει για τα κακά πού’καμεν, με ούλλην του την αγάπην τον Χριστόν μας. Άλλωσπως έν γινήσκεται».
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου
(Β. Χαραλάμπους)
‘’Εις Ναζαρέτ νυν την Πόλιν επιφθάσας, Πόλιν σε την έμψυχον του Βασιλέως Χριστού, ο Γαβριήλ κατασπάζεται, βοών σοι· Χαίρε, ευλογημένη Θεοχαρίτωτε, έξεις εν νηδύϊ σου Θεόν σαρκούμενον, και διά σου το ανθρώπινον, προς το αρχαίον, δι’ ευσπλαχνίαν ανακαλούμενον· Ευλογημένος της κοιλίας σου, θείος καρπός ο αθάνατος, ο παρέχων τω κόσμω δια σου το μέγα έλεος’’, ψάλλουμε στον Εσπερινό της Εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της Εκκλησίας μας. Τη μεγάλη αυτή Εορτή της Εκκλησίας μας, τη γιορτάζουμε πνευματικώς. Όταν γιορτάζουμε πνευματικώς τις Εορτές της Εκκλησίας μας, τότε η χαρά είναι ανεκλάλητος.
‘’Μυστήριον θεολογούμενον, ουκ ερευνώμενον’’, τονίζει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Μυστήριον ομολογούμενον, το καλεί ο μεγάλος αυτός Άγιος και ‘’Μυστήριον γνωριζόμενον πίστει’’*.
*Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου «Λόγος εις τον Ευαγγελισμόν της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας».
ΑΝΑΣΤΑΣΗ
(Πάτερ Παλαμάς Δημητρίου)
Ἀνάστασης ἀνατολὴ κι ὁ θάνατος νικιέται
καὶ σωτηρίας ἀπαρχὴ κι ὁ διάβολος πατιέται.
Ὁ τάφος ἄνοιξε καὶ νά, θριαμβευτὴς πετιέται
ὁ Κτίστης καὶ Δημιουργός, κι ἡ γῆ ἀναρωτιέται.
Ποιός εἶναι τοῦτος ὁ λαμπρός, ποὺ γκρέμισε τὸν Ἅδη;
Σὰν ἄνθρωπος μοιάζει κοινός, μὰ διώχνει τὸ σκοτάδι.
Μὴν εἶναι ὁ Κτίστης καὶ Θεός, ποὺ λὲν οἱ προφητεῖες;
Ποὺ θὰ λυτρώσει τὸν Ἀδάμ, ἀπὸ τὶς ἁμαρτίες;
Ἀνάσταση ἐσήμανε κι ἡ πλάση ὅλη χαίρει,
γιατὶ ὁ Ἅδης ἄνοιξε κι ὁ Μαῦρος ὑποφέρει.
Ὁ θάνατος νικήθηκε, ὁ Ἅδης τώρα κλαίει,
ἡ δόξα Του συνέτριψε τὸν διάβολο πού λέει:
Τί ἤθελα καὶ σταύρωσα τὸν γόνο τῆς Μαρίας,
καὶ ὁ Σταυρός του ἔγινε πηγὴ τῆς σωτηρίας;
Τὸ κράτος μου γκρεμίστηκε, ἡ βασιλεία πάει,
γιατὶ ὁ γιὸς τῆς Μαριάμ, τὰ τείχη τώρα σπάει.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος
(Β. Χαραλάμπους)
Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης είναι ο συγγραφέας της Κλίμακος. Η Εκκλησία μας όρισε την Τετάρτην Εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, να εορτάζεται ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.
Το σπήλαιο όπου ασκήτευσε ο Άγιος βρίσκεται ψηλά στο βραχώδες όρος Σινά. Τεράστιοι πλακόβραχοι είναι η σκεπή του. Ο τόπος γύρωθε άνυδρος. Ο μεγάλος όμως Σιναΐτης ασκητής, το ύδωρ το ζων, το αλλόμενον ύδωρ επεζήτησε.
‘’Την ουρανοδρόμον ην Ιακώβ, κλίμακα προείδεν, ετεχνήσω πνευματικώς, Πάτερ Ιωάννη, συνθήκη των σων λόγων· δι’ ης προς αφθαρσίας βαίνομεν μέθεξιν’’, ψάλλουμε στο Μεγαλυνάριον του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη.
Ας δούμε ενδεικτικά κάτι από τον ασκητικό λόγο του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακος, ‘’Περί της πολυμόρφου κενοδοξίας’’ (Λόγος Εικοστός Πρώτος). Έχει ιδιαίτερη σημασία να γίνει αναφορά στον λόγο αυτό, καθότι η κενοδοξία διασκορπίζει τον κόπο του χριστιανού για τις αρετές και σύμφωνα με τα λόγια ενός γέρου του χωριού μου, ‘’η περηφάνεια γιε μου, χαλά ότι κτίζεις’’.
‘’Κενοδοξία εστί κατά μεν το είδος φύσεως εναλλαγή, και ηθών διαστροφή, και παρατήρησις μέμψεως· κατά δε την ποιότητα, καμάτων σκορπιστήριον, ιδρώτων απώλεια, θησαυρού επιβουλή, απιστίας έκγονος, υπερηφανείας πρόδρομος, εν λιμένι ναυάγιον, εν άλωνι μύρμηξ, λεπτός μεν υπάρχων, παντί δε καμάτω και καρπώ επιβουλεύων’’.
Μια Παρασκευή των Χαιρετισμών, σε Μετόχι της Μονής Οσίου Γρηγορίου
(Β. Χαραλάμπους)
Κοντά στο 1980, βρέθηκα στο Μετόχι της Μονής Οσίου Γρηγορίου του Αγίου Όρους, στη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης. Εκείνη την ημέρα ήταν στην Ακολουθία και ο τότε Ηγούμενος της Μονής, Γέροντας Γεώργιος Καψάνης.
Όταν ήλθε η ώρα να αναγνώσει ο ιερέας την Στάση της ημέρας εκείνης των Χαιρετισμών, ο Ηγούμενος πρότεινε να διαβάσει τη Στάση των Χαιρετισμών ο ιερομόναχος από τη Νέα Σκήτη, αν δεν κάνω λάθος ήταν ο γέροντας Σπυρίδωνας.
Στην αρχή αντιπρότεινε στον γέροντα Γεώργιο να πει τους Χαιρετισμούς εκείνος, αλλά μετά που του πρότεινε ξανά o Ηγούμενος, χωρίς καμιά ταπεινόσχημη άρνηση, πήγε μπροστά της εικόνα που θα διάβαζε τους Χαιρετισμούς, έφτιαξε το επανοκαλύμαυχό του, και βγάζοντας μια μικρή κτενιά, άρχισε να κτενίζει τη μεγάλη γενειάδα του. Πρόσεξε και αυτή τη ευπρέπεια ο γέροντας Σπυρίδωνας.
Χωρίς καμιά επιτήδευση φωνής, με καλογερική σεμνοπρέπεια, διάβασε τους Χαιρετισμούς στη Θεοτόκο, της Στάσης η οποία ήταν ορισμένη για εκείνη την Παρασκευή.
Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως
(Β. Χαραλάμπους)
Την Τρίτη Κυριακή των Νηστειών, την Προσκύνησιν του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού εορτάζομεν. ‘’Σταυρόν Χριστού τον τίμιον, σήμερον προτεθέντα ιδόντες προσκυνήσωμεν, και πιστώς ευφρανθώμεν, κατασπαζόμενοι πόθω…’’, μας προτρέπει το Εξαποστειλάριον της Ορθρινής Ακολουθίας την Κυριακήν της Σταυροπροσκυνήσεως.
‘’Ας προσκυνήσουμε το υποπόδιο του Σταυρού του Χριστού με όλη την ψυχή μας. Αυτός είναι ο απαλός ζυγός του Χριστού, να ακολουθήσουμε τον δρόμο του μαρτυρίου και των διωγμών ο οποίος οδηγεί εκεί όπου αιώνια λάμπει ο Σταυρός του Χριστού μας’’*, μας προτρέπει ο Άγιος Λουκάς ο ιατρός, ο Αρχιεπίσκοπος Κριμαίας.
Ο Άγιος Νεκτάριος προσευχόταν κλαίγοντας μπροστά στον Εσταυρωμένο. ‘’Εν τούτω εστίν η αγάπη, ουχ ότι ημείς ηγαπήσαμεν τον Θεόν, αλλ’ ότι αυτός ηγάπησεν ημάς και απέστειλε τον υιόν αυτού ιλασμόν περί των αμαρτιών ημών’’ (Α΄ Ιω. 4, 10). Έχει μεγάλη σημασία για τον χριστιανό να αγαπήσει με όλη του την καρδία τον Χριστό. ‘’Η Χάρις του Θεού θέλει θείο έρωτα’’, έλεγε ο Άγιος Πορφύριος.
*Αγίου Λουκά Αρχιεπισκόπου Κριμαίας, Λόγοι και Ομιλίες Τόμος Α΄, εκδόσεις Ορθόδοξος Κυψέλη, Θεσσαλονίκη, 2014.
ΜΙΑ ΣΥΝΤΑΓΗ ΠΟΥ ΤΟ ΠΑΛΛΙΟΝ ΤΟ ΜΑΕΙΡΚΟΝ
Χαλουβάς άλαδος με το ροδόστεμμα τζιαι μαστίσιν κουπανισμένον
(Β. Χαραλάμπους)
Υλικά
1 ποτήριν σιμιδάλλιν ψιλόν
μαστίσ̌ιν μαγειρικής κουπανισμένον
μισόν ποτήριν ζάχαρη
ροδόστεμμαν
3 ποτήρκα νερόν
Βάλλουμεν το νερόν να βράσει σε μιαν μαείρισσαν. Πον να βράσει βάλλουμεν τζ̌ιαι το σιμιδάλλιν το ψιλόν. Η αναλογία ένι τρία ποτήρκα νερόν τζ̌ιαι έναν ποτήριν σιμιδάλλιν. Ανακατώννουμεν καλά τζ̌ιαι βάλλουμεν τζ̌ιαι την ζάχαρη.
Κουπανίζουμεν τζιαι λλίον μαστίσ̌ιν μέσα στο γδιν τζ̌ιαι βάλλουμέν το τζι ανακατώννουμέν το να πιάσει παντού. Προς το τέλος βάλλουμεν τζ̌ιαι λλίον ροδόστεμμαν.
*(Τον χαλουβάν τον άλαδον εκάμναν τον στο χωρκόν τον τζ̌ιαιρόν που ήταν νηστείες που ετρώαν άλαδον φαΐν)
Η Β΄ Κυριακή των Νηστειών
Του Βασίλη Χαραλάμπους
Την Δευτέραν Κυριακήν των Νηστειών, ‘’μνήμην επιτελούμεν του εν Αγίοις Πατρός ημών Γρηγορίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Παλαμά’’, του κληθέντος κήρυκος της Χάριτος.
Η διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά περί της Ακτίστου Θείας Χάριτος, αποτελεί συνέχεια της δογματικής διδασκαλίας της Εκκλησίας μας. Είναι αλήθεια πως η Β΄ Κυριακή των Νηστειών, κατά την οποία εορτάζομε τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, είναι για μας Δευτέρα Κυριακή της Ορθοδοξίας.
‘’Δρεπάνη των λόγων σου, και ιεροίς συγγράμμασιν έτεμες αιρέσεις ακανθώδεις, και ζιζανίων νόθα βλαστήματα, της Ορθοδοξίας δ’ ευσεβή κατεβάλου σπέρματα, Ιεράρχα Γρηγόριε’’ (Κανών α΄, Ωδή ε΄), ψάλλουμε κατά την Ακολουθία της Δευτέρας Κυριακής των Νηστειών.
Ἰούδας ὁ προδότης ( Ποίηση πάτερ Παλαμά)
Τριάκοντα ἀργύρια σε κάνανε προδότη
Κι ἀρνήθηκες τὸν Λυτρωτή, τὸν μέγα Φωτοδότη.
Τί θλιβερὸ τὸ τέλος σου, τί τραγικὸ σκοτάδι!
Ἀπόστολος καὶ μαθητής, νὰ ρίχνεσαι στὸν Ἅδη.
Φιλαργυρία μισητή, τί κάνεις στοὺς ἀνθρώπους!
Πηγὴ παθῶν καὶ πτώσεων καὶ βρόγχος στὸ λαιμό τους.
Τί βλελυρὴ καὶ βρομερὴ εἶσαι φιλαργυρία!
Ποὺ ὁδηγεῖς καὶ μαθητὲς στὴ μαύρη προδοσία.
Ὁ μαμωνᾶς ὁ δολερός, τοὺς πάντες δελεάζει,
Καὶ στῶν κακῶν τὰ τρίσβαθα, πολλοὺς τοὺς κατεβάζει.
Ἀνάθεμά σε Σατανᾶ! Πολλοὺς καταγκρεμίζεις
Καὶ τῶν καλῶν κι εὐγενικῶν τὰ ὄνειρα τσακίζεις.
Ὅμως ὁ δυνατότερος εἶναι ὁ Ἰησοῦς μας,
Ποὺ με τὴ θεία Χάρη Του σώζει τοὺς ἀδελφούς μας.
Μετάνοια τὸ βάλσαμο, ἀγώνας ἡ ὁδός μας,
Ποὺ μᾶς σηκώνουν στὰ ψηλά, ποὺ εἶναι ὁ Χριστός μας.
ΠΟΙΗΣΗ
Σιωπηλό Αγιοφάραγγο
Του Βασίλη Χαραλάμπους
Φευγάτισμα αλλιώτικο
από την τύρβη π’ αρχίνισε να λεηλατεί
και τη μικρή πολίχνη.
Καραβιά από τους Καλούς Λιμένες
με τα Μάταλα βουνίσια συντροφιά
ίσαμε τ’ Αστερούσια Όρη.
Κι εκεί όπου σμίγει το ρυάκι
με το κυανωπό του Λυβικού πελέγους
σιμά στη στεριανή χούφτα
φωλιάζει τ’ Αγιοφάραγγο.
Πρωτόγνωρο αντάμωμα
αναπάντεχη περιφυγή
σε τόπο αγιασμένων ασκητών.
Γαντζωμένα θάμνα και λιόδενδρα
στο φαράγγι ετούτο
της Κρήτης τ’ Αγιοφάραγγο.
Αλλιώτικο σκουντούφλημα στη θωριά
από ένα μαβί αγριολούλουδο
ξαπόσταμα για λίγο
κάτω από το παμπάλαιο λιόδενδρο
με συντρόφεμα τ’ αγριοκάτσικα στα γκρέμια.
Η καμπάνα κρεμμασμένη
στο μεγάλο και παμπάλαιο δένδρο
με μεγάλο προβατοκούδουνο μοιάζει.
Και τ’ Άη Αντώνη τη μικρή εκκλησιά
έμειναν να φωτίζουν
από τα μικροπαραθύρια στον τρούλλο
οι λησμονημένες λιαχτίδες.
Γύρωθε τα πάμπολλα σπήλαια
όπου φώλιαζαν ερημίτες ασκητές.
Παρεμπρός σε κείνο εκεί το «γουμενόσπηλιο»
με τη μισάνοιχτη ακόμα σιδερένια πόρτα
γινόταν το σύναγμα.
Ασκηταριά παντέρημα
ευωδιά από την αδιάλειπτο ικεσία
που στιχοπλέκει το σιωπηλό Αγιοφάραγγο.
Εις την Ζ΄ Οικουμενικήν Σύνοδον η Εκκλησία επεκύρωσε αυτά τα οποία παρέλαβε
Του Βασίλη Χαραλάμπους
Η πρώτη Κυριακή των Νηστειών είναι η Κυριακής της Ορθοδοξίας. Η θέση της Εκκλησίας μας για την τιμητική προσκύνηση των Αγίων Εικόνων, επιβεβαιώθηκε κατά την Ζ΄ Οικουμενικής Σύνοδο.
Γι’ αυτό το λόγο ο εκπροσωπήσας την Εκκλησία της Κύπρου στην Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο, Επίσκοπος Κωνσταντίας Κωνσταντίνος ο Β΄, διάβασε κατά την τέταρτη συνεδρία της Συνόδου, τον λόγο του Αγίου Λεοντίου Επισκόπου Νεαπόλεως της Κύπρου, ‘’Περί εικόνων των αγίων’’.
Ο Άγιος Λεόντιος έδρασε κατά το πρώτο ήμισυ του 7ου αιώνα, πολύ πριν την Εικονομαχική περίοδο. Υπήρξε Επίσκοπος Νεαπόλεως της Κύπρου και ήταν μαθητής του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος.
Ο Πέμπτος λόγος του Αγίου Λεοντίου ‘’Υπέρ της Χριστιανών απολογίας και κατά Ιουδαίων και περί εικόνων των αγίων’’*, είχε γραφεί ένα αιώνα περίπου πριν την περίοδο της Εικονομαχίας.
‘’Οι Χριστιανών λαοί, όσους εάν τύπους σταυρού και εικόνων ασπάζονται, ουκ αυτοίς το σέβας τοις ξύλοις ή τοις λίθοις προσάγουσιν, ή τω χρυσώ ή τη φθαρτή εικόνι ή τη λάρνακι ή τοις λειψάνοις, αλλά δι’ αυτών τω Θεώ τω και αυτών και πάντων Ποιητή την δόξαν και τον ασπασμόν και το σέβας προσφέρουσιν. Η γαρ εις τους αγίους αυτού τιμή εις αυτόν ανατρέχει’’*, τονίζει ο Άγιος ΛεόντιοςΝεαπόλεως στον απολογητικό αυτό λόγο του.
*Αγίου Λεοντίου Επισκόπου Νεαπόλεως, Πέμπτος λόγος ‘’Υπέρ της Χριστιανών απολογίας και κατά Ιουδαίων και περί εικόνων των αγίων’’ – V. Dé roche, ‘’L’Apologie contre les Juifs de Leontios deNéapolis,’’ Travaux et mémoires 12 (1994) 66-71.