Ο Όσιος Παΐσιος, ο ‘’Γέροντας των πονεμένων’’
(Βασίλη Χαραλάμπους)
Αναλογιζόμενος κανείς το κάλλος της εν Χριστώ αγάπης, που τόσο ωραία ο Όσιος Πορφύριος καταγράφει, αβίαστα ο νους πάει στον Όσιο Γέροντα Παΐσιο, τον Όσιο ο οποίος ανάπαυσε πλήθος πονεμένων, υπομένοντας το μαρτύριο της στέρησης της ασκητικής ησυχίας. Η μαρτυρική βιοτή του υπήρξε μια μαρτυρία αγάπης προς τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, αλλά και προς τον κάθε άνθρωπο.
Αν σκεφτεί κανείς τον μεγάλο ησυχαστικό πόθο του Οσίου Παϊσίου, θα αντιληφθεί και το μέγεθος της υπακοής στο θέλημα του Θεού, να δέχεται το πλήθος των προσκυνητών, που τόσο μαρτυρικά υπέμεινε.
Περίμενα κάποτε πριν χρόνια, πριν κοιμηθεί ο Όσιος Παΐσιος, το καραβάκι της Αγιορείτικης γραμμής στον αρσανά της Ιεράς Μονής Διονυσίου, μαζί με ένα μοναχό της περιοχής των Καρυών. Κατά τη μικρή συνομιλία που είχαμε, ο μοναχός αυτός μου διηγήθηκε πως παρουσιάσθηκε η Παναγία στον ΌσιοΠαΐσιο και του είπε να μην επιλέξει άλλο τόπο άσκησης, αλλά να μείνει εκεί στο Κελίον της Παναγούδας και όπως χαρακτηριστικά του είπε, ‘’μείνε εκεί να βοηθάς τα παιδιά μου τους Έλληνες, στις έσχατες τούτες μέρες’’.
Ως γνωστό ο Όσιος Παΐσιος, δυσκολευόταν πολύ στο Κελίον της Παναγούδας, από το πλήθος των προσκυνητών. Αναμφισβήτητη ήταν η δυσκολία από την κούραση των πολλών επισκέψεων, και ειδικότερα από όσους από περιέργεια προσέτρεχαν στο Κελίον της Παναγούδας, γι’ αυτά που άκουγαν για τον Άγιο Γέροντα. Ο Όσιος Παΐσιος αγαπούσε την ασκητική ησυχία. Υπάκουσε όμως σ’ αυτό που η Παναγία τον προέτρεψε.
Η ευλογημένη έγνοια του Αγίου Παϊσίου, για το πλήθος των προσκυνητών που τον επισκέπτονταν ήταν γνωστή, όπως και το πλήθος των συμβουλών που άφησε προικώα κληρονομιά. Ήταν μεγάλη η αγάπη του για την ησυχαστική ζωή. Μένοντας τελικά στο Κελίον της Παναγούδας, ανέπαυε το πλήθος των πονεμένων που προσέτρεχαν να πουν τον πόνο τους και να τον συμβουλευτούν. ‘Ήταν θα μπορούσαμε να πούμε ο ‘’Γέροντας των πονεμένων’’. Το καταμαρτυρεί εξάλλου και ο μαρτυρικός τρόπος της διακονίας του αυτής.
Οι δύο τοιχογραφίες του Αγίου Γεωργίου στην Παναγία του Μουτουλλά
(Βασίλη Χαραλάμπους)
Η τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου 13ου αιώνα.
Στην τοιχογραφία αυτή, δίπλα στον Άγιο Γεώργιο κάθεται ο νεαρός Γεώργιος, ένας νεαρός σκλάβος από τη Μυτιλήνη, τον οποίον είχαν αρπάξει οι Σαρακηνοί. Το νεαρό αυτό Γεώργιο, ο Άγιος Γεώργιος τον είχε ελευθερώσει και έτσι απεικονίζεται στην τοιχογραφία του Αγίου. Ο νεαρός αυτός είναι ενδεδυμένος με την τότε ενδυμασία των Σαρακηνών με το χαρακτηριστικό τουρμπάνι των Σαρακηνών στο κεφάλι από κιτρινωπή ώχρα.
Ο χιτώνας τον οποίο φορεί ο νεαρός Γεώργιος είναι ερυθρού χρώματος και σχετικά κοντός, με πλούσια πτυχολογία. Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο παριστάνεται η πανοπλία του Αγίου Γεωργίου, με πολλή λεπτομέρεια, κάτι το οποίο δεν συνηθίζεται στη βυζαντινή εικονογραφία.
Η δεύτερη τοιχογραφία του αγίου Γεωργίου 14ου αιώνα.
Στην δεύτερη τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου, η οποία ανάγεται στον 14ο αιώνα, εικονίζεται ο Άγιος έφιππος σε άσπρο άλογο. Ο τρόπος εικονογράφησης του Αγίου, παραπέμπει σε διαφορετική τεχνοτροπία, όσο και σε καλύτερη αγιογράφηση από σχεδιαστικής άποψης. Αυτό το αντιλαμβάνεται κανείς και από τον γεωμετρικό διάκοσμο στο φωτοστέφανο του Αγίου και από τον τρόπο που έχει ζωγραφιστεί το πρόσωπό του.
Που έρκουνταν οι γιαγιάες τζι οι παππούες που τον Άην Τάφον
(Βασίλη Χαραλάμπους)
Πολλοί χωρκανοί μας, γιαγιάες κυρίως τζ̌ιαι παππούες, επααίνναν στα γεράματά τους στον Άην Τάφον. Επααίνναν κυρίως Μεγάλην Εφτομάδαν για να περάσουν τζ̌ιαι Πάσχαν. Μεγάλην Εφτομάδαν τζ̌ιαι Πάσχαν, εθώρες κάμποσους βρακάες στον Άην Τάφον.
Που έρκουνταν που τον Άην Τάφον, που συνήθως ήταν αργά το δείλης, την νύχταν οι μιτσ̌ιοί της γειτονιάς τζ̌ιαι τα συγγενικά κοπελλούθκια, εκάμναν την νύχταν μέραν. Την νύχταν εμαζεύκουνταν οι συγγενείς τζι οι γειτόνοι να τους καλωσορίσουν τζ̌ιαι να ακούσουν για το προσκύνημάν τους στον Άην Τάφον. Είχασιν μιάλον ενδιαφέρον να ακούσουν που βκαίννει το Άγιον Φως που τον Άην Τάφον.
Εφέρναν τζ̌ιαι δωρούθκια που τον Άην Τάφον, σταυρούθκια για τους μιάλους τζιαι τες κορούες, τσακκούθκια (μασ̌ιαιρούθκια που αννοίαν τζι εκλείαν) για τα κοπελούθκια δεκατεσσάρων – δεκαπέντε χρονών τζ̌ιαι για τους μιτσ̌ιούς κάτι σιερένια μιτσ̌ιά χρωματιστά σφυρούθκια. Ήταν τζ̌ιαι μια ευκαιρία τζ̌ιαι για τους μιτσιούς να παίξουν νύχταν χωστόν. Εν αλήθκεια το χωστόν την νύχταν έν άλλωσπως.
Η Ζωοδόχος Πηγή
(Β. Χαραλάμπους)
Την Θεομητορική Εορτή της Ζωοδόχου Πηγής η Εκκλησία μας την εορτάζει κατά τη Διακαινήσιμο Εβδομάδα. Η καθιέρωση της Θεομητορικής αυτής Εορτής, έγινε από την Εκκλησία μας, μετά την ανεύρεση του αγιάσματος της Υπεραγίας Θεοτόκου από τον βασιλιά Λέοντα τον Α΄, και στον τόπο αυτό έκτισε ναό αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή. Έκτοτε πλήθος θαυμάτων καταμαρτυρούνται.
Έτσι η Κωνσταντινούπολη, η Πόλη της Παναγίας απέκτησε το μεγάλο αυτό προσκύνημα στον τόπο του αγιάσματος της Υπεραγίας Θεοτόκου. Όντως η Κωνσταντινούπολη είναι η Πόλη της Παναγίας. Ο Άγιος Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως απευθυνόμενος προς την Θεοτόκον καλεί την Κωνσταντινούπολη ‘’Πόλιν σην’’, την Πόλην σου, (Φωτίου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως – Πρώτη Ομιλία εις την έφοδον των Ρως – Ομιλία Α΄ 1). ‘’Το λοιπόν, αγαπητοί, προς την Μητέρα του Λόγου, την μόνην ημών ελπίδα και καταφυγήν, καιρός εφέστηκεν προσδραμείν. Ταύτη βοήσωμεν ποτνιώμενοι· «Σώσον Πόλιν σην, ως οίδας, ω Δέσποινα», αναφέρει ο Άγιος Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως.
Πολλά είναι τα θαύματα της Υπεραγίας Θεοτόκου της Ζωοδόχου Πηγής που καταμαρτυρούνται. Εις τον Πανηγυρικόν λόγον την Παρασκευή της Διακαινησίμου ο Γέροντας Φιλόθεος Ζερβάκος αναφέρει αρκετά θαύματα σημειώνοντας, ‘’ότι καθώς οι απερχόμενοι εις λουτρόν και λουόμενοι, επανακάμπτουν καθαροί από ρύπους σωματικούς με τον αυτόν τρόπον και κάθε πιστός οπού προστρέξει εις τον άγιον οίκον της Κυρίας ημών, και μετά ευλαβείας και πίστεως πίη, και ραντισθή εκ του τιμίου αυτής αγιάσματος, λαμπρύνεται θαυμασίως και καθαρίζεται μίαν παράδοξον κάθαρσιν, ελευθερούμενος από τους ψυχικούς μολυσμούς και απαλλαττόμενος πάσης νόσου ψυχής τε και σώματος’’ (Λόγος Πανηγυρικός τη Παρασκευή της Διακαινησίμου – Και μερικών θαυμάτων διήγησις Της Υπερενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, της Ζωοδόχου Πηγής).
Όντως πάμπολλα θαύματα καταμαρτυρούν τη βοήθεια από ‘’την αέναον κρήνην και ζωηράν, την πηγάζουσαν ρείθρα θείαν Πηγήν’’. Έκτοτε πολλές Ιερές Μονές Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής – Χρυσοπηγής Χανίων, Σάμου,Παλαιάς Κοκκινιάς, Πύλης Βοιωτίας, Πάτμου, ‘Ανδρου, Πόρου, της ‘’Παναγίας Γλωσσά’’, όπως καλείται στην Κύπρο και πολλές άλλες, που καταδεικνύουν τη μεγάλη αγάπη του λαού Υπεραγία Θεοτόκο, τη Ζωοδόχο Πηγή.
Τη επιφωσκούση εκείνη ημέρα
(Β. Χαραλάμπους)
Ώρα ωσεί έκτη
και το σκότος την οικουμένην εκάλυψεν.
Ο φυλακτήρ της οικουμένης
ησφαλισμένος εν τω Τάφω.
Ο Φωτοδότης Κύριος
κείτεται εν τω μνημείω σωματικώς.
Κουστωδία τηρεί τον Τάφον
μετά Λογγίνου του Κεντυρίωνος.
Ο Ζωοδότης Κύριος
εν τω Τάφω σωματικώς ημέρας τρείς.
Οψέ των Σαββάτων
το έλεος Αυτού
τας μυροφόρους προήγεν
τον Τάφον θεωρήσαι.
Τη επιφωσκούση εκείνη ημέρα
η των Προφητών πρόρρησις εβεβαιώθη
ο Δεσπότης πάντων ηγέρθη.
Ο Κεντυρίων ουκ ακούει τας εντολάς του Πιλάτου
εκ νυκτός αγνωσίας εξέρχεται
τοις πάσι καταγγέλλων ότι ηγέρθη ο Κύριος.
Ο αντιμετρών τας προθέσεις* ημών Κύριος
την του Λογγίνου πρόθεσιν ιδών
το έπαθλον της χαράς Αυτού εδωρήσατο αυτώ.
Ο ξενίσας αυτόν Τάφος Ζωοδόχος γέγονεν.
Ανέστη ο Ζωοδότης Κύριος
χαρά εν όλω τω κόσμω γέγονεν.
Ανέστη ο του θανάτου νικητής
της λύπης ο όλεθρος μέγας.
Ανέστη ο Κύριος.
Ανέστη ο Κύριος.
Ανέστη ο Κύριος.
*«Κατά τας προθέσεις ημών αντιμετρεί τα έπαθλα και τα του Πνεύματος εκάστου χαρίσματα» (Αγίου Συμεών – Λόγος περί της του Χριστού Αναστάσεως, ‘’Λόγος ΙΓ’’)
Η Εορτή της Βαϊοφόρου
(Β. Χαραλάμπους)
Η Κυριακή των Βαΐων τιμάται με ιδιαίτερη λαμπρότητα από τον Ορθόδοξο λαό της Κύπρου. Τη μεγάλη αυτή Εορτή ο απλός Ορθόδοξος Χριστιανός στην Κύπρο την καλεί και ‘’Κυριακή της Ελιάς’’, καθότι την Κυριακή των Βαΐων ο λαός εκείνη την ημέρα προσκομίζει κλάδους ελαίας μαζί του στις εκκλησίες. Τους κλάδους της ελαίας τους ρίχνει ο λαός κατά την ανάγνωση του Ευαγγελίου στις αυλές των εκκλησιών.
Το ψαλλόμενο στην Ορθρινή Ακολουθία της Εορτής των Βαΐων, ‘’Μετά κλάδων νοητώς, κεκαθαρμένοι τας ψυχάς, ως οι Παίδες τον Χριστόν, ανευφημήσωμεν πιστώς, μεγαλοφώνως κραυγάζοντες τω Δεσπότη· Ευλογημένος ει Σωτήρ, ο εις τον κόσμον ελθών, του σώσαι τον Αδάμ, εκ της αρχαίας αράς, πνευματικώς γενόμενος φιλάνθρωπε, νέος Αδάμ ως ευδοκήσας, ο πάντα Λόγε προς το συμφέρον, οικονομήσας δόξα σοι’’, δείχνει πως πρέπει να γιορτάζουμε τη μεγάλη Εορτή. Αυτή λοιπόν τη μεγάλη Εορτή ας τη βιώνουμε ‘’μετά κλάδων νοητώς, κεκαθαρμένοι τας ψυχάς’’.
Όταν παλλιά οι μιτσιοί ελαλούσαν το τραούδιν του Αγίου Λαζάρου
(Β. Χαραλάμπους)
Ήταν συνήθεια στο χωρκόν μας, ύστερα που τον Εσπερινόν του Αγίου Λαζάρου ων Βαΐων, να βκαίνουν στην αυλήν της εκκλησιάς του Τιμίου Σταυρού τζιαι να τραουδούν οι παπάδες τζι οι ψαλτάδες το τραούδιν του Αγίου Λαζάρου.
Οι παλλιόττεροι αθθυμούνται τους παλλιόττερους παπάδες, αλλά τζ̌ιαι τους νεόττερους, τον Παπά Χαράλαμπον τζιαι τον Παπά Πολύβιον να τραουδούν το τραούδιν του Αγίου Λαζάρου, ‘’Έαρ ημίν επέφανεν, τοις πάσι το μηνύον την του Λαζάρου έγερσιν, ξένον φρικτόν σημείον’’ κλπ, με τον καλοφωνάρην τον Βαρνάβαν τον ψάλτην.
Στα πιο παλλιά τα χρόνια όπως διηγούνται οι γεροντόττεροι, το Σάββατον του Αγίου Λαζάρου οι μιτσιοί εβάλλασιν πάνω σε έναν ψηλόν κοντάριν την εικόναν της Ανάστασης του Αγίου Λαζάρου τζ̌ιαι που πάνω που την εικόναν έναν στεφάνιν που τζ̌ιτρινους σκουρούπαθθους τζι εγυρίζαν που σπίτιν του σπιθκιού τζι ετραουδούσαν το τραούδιν του Αγίου Λαζάρου.
Ένας που τους μιτσ̌ιούς έκαμνεν τον Άην Λάζαρον που ανάστησεν ο Χριστός. Οι μιτσιοί εγυρίζαν τα σπίθκια τζι ετραουδούσαν το τραούδιν του Αγίου Λαζάρου τζι εδιούσαν τους αφκά, χαλλούμια ή αναράες. Στα πιο παλλιά χρόνια επαίρναν τα πράματα που τους εδιούσαν, στο σπίτιν του δασκάλου που συνήθως ήταν ξενικός τζι έν είσ̌ιεν.
Όταν πριν πολλά χρόνια συνάντησα τη μάνα του Ιάκωβου Πατάτσου
(Β. Χαραλάμπους)
Θυμάμαι αρκετά χρόνια πριν, θα ήταν κοντά στο έτος 1985, πήγαινα με το αυτοκίνητό μου ένα κυριακάτικο πρωινό στην εκκλησία του Αγίου Κασσιανού, εκείνη τη μαυροφορεμένη γιαγιά, με τη μαύρη παραδοσιακή μαντήλα, που αργόσερνε τα βήματά της στην άκρη του δρόμου. «Τέτοια ώρα στην εκκλησιά θα πηγαίνει», σκέφτηκα.
Σταμάτησα και τη ρώτησα : «στην εκκλησία πηγαίνεις γιαγιά;» «Ναι γιέ μου σ’ ευχαριστώ», και μπαίνοντας μέσα με ρώτησε «Με ξέρεις;» «Όχι γιαγιά» της είπα, απλά σκέφτηκα ότι τέτοια ώρα στην εκκλησία θα πηγαίνεις. Νόμισα πως με ξέρεις από το γιό μου. Και στην ερώτηση «ποιός είναι ο γιός σου» έμαθα ότι ήταν η μάνα του ήρωα του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ Ιάκωβου Πατάτσου.
Θυμάμαι αυτό που είπε για το Ιάκωβο, με τόση απλότητα. Το μόνο κατόρθωμα που βρήκε να μου πει, ήταν ότι «αγαπούσε πολύ την Εκκλησία ο Ιάκωβος γιέ μου. Κάθε Κυριακή πήγαινε στην Εκκλησία. Κοινωνούσε κάθε Κυριακή». Δεν μου είπε τίποτε άλλο. Αυτός ήταν ο Ιάκωβος, που δεν λυπήθηκε καθόλου να δώσει και τη ζωή του για την Πατρίδα. Ο Ιάκωβος Πατάτσος, ήταν από τους πρώτους ήρωες που οδηγήθηκαν στην αγχόνη, μετά τους ήρωες Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου.
Αντηχεί ακόμα στους τοίχους των Φυλακών, η ερώτηση που με τόση Ορθόδοξη απλότητα έκανε στον πάτερ Αντώνιο, τον ιερέα των φυλακών, μετά που εξομολογήθηκε και κοινώνησε των Αχράτων Μυστηρίων, «Όταν μας παίρνουν (στην αγχόνη) τι να ψάλλομε;»
Ο Ιάκωβος, γνώριζε καλά τη Βυζαντινή Μουσική. Κι έτσι οδεύοντας προς την αγχόνη, οι συγκρατούμενοι του τραγούδησαν μαζί του τον Εθνικό Ύμνο, έψαλλαν μαζί του το «Τη Υπερμάχω» κι ο ήρωας Ιάκωβος συνέχισε να ψάλλει «Ότε κατήλθες προς τον θάνατον», «Έκστηθι φρίττων ουρανέ» και το «Ότε εκ του ξύλου σε νεκρόν».
Ο Ιάκωβος, πολεμώντας για τη λευτεριά της Κύπρου, συνελήφθηκε σε επίθεση που έγινε στον αστυνομικό σταθμό Σεραγίου στη Λευκωσία. Μετά την αποτυχημένη εκείνη επίθεση, ο Ιάκωβος έπεσε από το ποδήλατό του, και ένας Τουρκοκύπριος αστυνομικός τον άρπαξε. Ο σύντροφος του Ιάκωβου πυροβόλησε θανάσιμα τον Τουρκοκύπριο αστυνομικό. Ο Ιάκωβος όμως για λίγο μόνο ελευθερώθηκε, γιατί το μανιασμένο πλήθος των Τουρκοκυπρίων τον συνέλαβε. Κατηγορήθηκε ακολούθως για την εκτέλεση του Τουρκοκυπρίου αστυνομικού, αποδεχόμενος να κατηγορηθεί εις θάνατο, αντί άλλου. Αυτό ήταν το άλλο μεγαλείο του Ιάκωβου.
Στην μητέρα του μεταξύ άλλων έγραφε τις τελευταίες του στιγμές από τη φυλακή «Η χαρά μου είναι μεγάλη γιατί σύντομα αι δοκιμασίαι και αι θλίψεις θα σβήσουν και τότε θα μείνη ο ‘’καρπός του Πνεύματος’’» . Μετά τον χαιρετισμό της εν Χριστώ «Χαίρε», γράφει σε φίλο του λίγο πριν την εκτέλεση : «Ο Θεός με κάνει να χαίρω. Η συναίσθησις ότι σύντομα η ψυχή μου θα φτερουγίζει γύρω από τον ένδοξο θρόνο Του, με κάνει να χαίρω. Ο Θεός με αγαπά γι’ αυτό θα με πάρει κοντά του. Σε ευχαριστώ για το θάρρος που μου δίδεις». Αυτός ήταν ο Ιάκωβος.